FLIBFEST 002
#FLIBFEST003
#FLIBSOUND003 #FLIBSIDE003 #FLIBFOLKS003
เทศกาลนี้เป็นเทศกาลที่ใช้กำลังในการเดินทางมากที่สุด ไหนจะการไม่มีไฟลต์ตรงจากกรุงเทพฯ ไปแม่ฮ่องสอน ทำให้ต้องนั่งรถตู้จากเชียงใหม่ไปเป็นเวลา 5 ชั่วโมง ตลอดทางเราต้องผ่านพื้นที่วิวธรรมชาติสวยงาม ผ่านอำเภอปาย และจุดชมวิวมากมาย ฟังดู “สโลว์ไลฟ์” และมันควรจะเป็นอย่างนั้น
แต่มันไม่มีวิวให้เราดู
ปอยส่างลองหรือเทศกาลบวชลูกแก้วจัดขึ้นช่วงปลายเดือนมีนาคมจนถึงต้นเมษายน ช่วงเวลาที่เราคงจะเรียกว่าคือ Low Season ของแม่ฮ่องสอน ที่เราพบกับหนึ่งในหมอกของเมืองสามหมอก นั่นคือหมอกควัน ซึ่งจากการสอบถามทั้งคนเชียงใหม่และคนแม่ฮ่องสอน บอกเป็นเสียงเดียวกันว่าปีนี้หมอกหนาและปกคลุมนานกว่าทุก ๆ ปี ถนนที่มีป้ายรณรงค์และนโยบายระงับการเผา
ความแสบคันของฝุ่นควันทำให้อดกังวลไม่ได้ว่าเทศกาลจะถูกยกเลิกหรือไม่ แค่เดินทางธรรมดายังหมดแรงขนาดนี้ ถ้าจะต้องแห่งานบวชทั้งวันจะขนาดไหน
เมื่อเราถึงวัดบ้านในสอย ทุกอย่างก็ชัดเจนว่างานจะดำเนินต่อไป ไม่ใช่เพราะความรู้สึกว่า “ก็เริ่มไปแล้วก็ต้องทำ” แต่เพราะเทศกาลนี้สำคัญอย่างมากกับผู้คนในหมู่บ้าน เพราะปอยส่างลองเป็นทั้งการเติมเต็มความฝันของพ่อแม่ เติมเต็มความต้องการบวชเรียนกับเพื่อน เติมเต็มบรรยากาศกาเรเฉลิมฉลองของผู้คนในชุมชน และเป็นการอนุรักษ์วัฒนธรรมท้องถิ่นที่มักถูกหลงลืมไป
ภาพจำที่สำคัญของปอยส่างลองคือเด็กน้อยแต่งตัวด้วยเสื้อผ้าสีสด แต่งหน้าขาว ทาปากแดง ขี่คอญาติมิตรแห่ไปทั่วหมู่บ้าน ก่อนจะกลับไปนั่งพักบน “บัลลังก์” ที่บ้านของตัวเอง รอให้พรเพื่อนบ้านที่เดินเข้ามา
ปอยส่างลองเล่าเรื่องที่เด็กไทยได้เรียนกันมาในโรงเรียนเกือบทุกคน นั่นคือชีวิตของเจ้าชายสิทธัตถะในห้วงเวลาไม่กี่วันสุดท้ายก่อนพระองค์จะพบกับวัฏสงสาร แล้วออกบวชจนกลายเป็นพระพุทธเจ้า เหล่าส่างลองคือเด็กอายุราว 7-9 ปีที่จะแต่งตัวหรูหราเหนือจริง ถูกอุ้มชูเกินกว่าที่เคยเป็น พื้นก็ห้ามเหยียบ ทำอะไรก็ต้องมีคนรับใช้ทำให้ มากเสียจนดูอึดอัด ซึ่งอาจเป็นการสะท้อนเรื่องราวพุทธศาสนาให้ลึกลงไปในระดับประสบการณ์จริง
ไม่ใช่แค่เสื้อผ้าของส่างลองเท่านั้นที่โดดเด่น ในบริเวณวัดไม้แห่งนี้เต็มไปด้วยผู้คนในชุดผ้าซิ่นผ้าไหมหลากหลาย บางคนก็เป็นผ้าไทยที่เราคุ้นตา บวกกับการแต่งเครื่องประดับร่วมสมัยเช่นแว่นกันแดด แต่อีกหลายๆ คนสวมใส่ผ้าท้องถิ่นที่มาจากวัฒนธรรมชาติพันธุ์อันหลากหลายในพื้นที่ บ้างก็สวมมันด้วยดีไซน์ท้องถิ่นที่เราคุ้นตา และอีกหลาย ๆ คนก็นำผ้านั้น ๆ ไปตัดเป็นสูท
“รอบก่อน ๆ นี่เคยมีเกือบร้อยคนเลย” นายตำรวจหนึ่งคนที่ช่วยนำขบวนแห่บอกกับเรา ในปีนี้มีส่างลองกับจางลอง (เด็กโต/เด็กวัยรุ่นที่มาร่วมบวชลูกแก้ว) รวมกันเพียง 22 รูปเท่านั้น เมื่อลองถามไถ่ว่าทำไมปริมาณของส่างลองถึงลดลงแบบนี้ คำตอบมีหลากหลาย ทางเจ้าอาวาสบอกว่ามีปัจจัย เช่น คนรุ่นใหม่มีตัวเลือกในการใช้ชีวิตและการศึกษามากขึ้น และวัดไม่ใช่สิ่งที่จำเป็นต่อการใช้ชีวิตเท่าเมื่อก่อน และครั้นจะสนใจ ในปัจจุบันการบวชของแม่ฮ่องสอนไม่ได้มีแค่แบบบวชลูกแก้วเท่านั้น แต่มีการบวชทั่วไปที่เรียบง่ายกว่าและมีค่าใช้จ่ายน้อยกว่า (จากการลองถามข้อมูลจากหลาย ๆ บ้าน หากต้องการจะบวชปอยส่างลอง มีค่าใช้จ่าย ๆ ราว ๆ บ้านละเกินแสนบาท)
“รู้สึกว่าปีนี้น้อยลงกว่าปีก่อน ๆ ด้วยความที่เด็กเกิดน้อยลงด้วยก็เลยน้อยลงไป” แข หนึ่งในพี่สาวของส่างลองพูด เธอเกิดและเติบโตที่แม่ฮ่องสอน แต่ว่าออกไปทำงานเป็นพยาบาลที่เชียงใหม่ ทุก ๆ ปีที่มีเทศกาลนี้เธอจะกลับมาร่วมงาน ตอนเด็ก ๆ มาในฐานะเด็กน้อยที่วิ่งวุ่นเล่นกับเพื่อน ๆ แต่โตมามาในฐานะคนซัพพอร์ตทั้งด้านการจัดงาน ตกแต่งบ้าน และช่วยจัดการเรื่องเงิน
แต่แม้จะเต็มไปด้วยอุปสรรคและความยากลำบาก เทศกาลปอยส่างลองยังคงอยู่ได้ต่อไป ในทุกเทศกาลลที่ทีม FLIB เข้าไปบันทึก ปอยส่างลองน่าจะเป็นเทศกาลที่ “เรียบ” ที่สุด นั่นคือเป็นเทศกาลที่ค่อนข้างเป็นไปตามแบบแผนเดิม ไม่ได้ผ่านการทำให้ทันสมัยหรือประยุกต์มากนัก และดำเนินงานด้วยคนในหมู่บ้านผู้ทำทุกอย่างอย่างบ้าน ๆ แแต่ก็ยังพร้อมเปิดรับคนนอกอย่างเราให้เข้าร่วมงานร่วมทานข้าวแบบแทบไม่ต้องถามคำถามใด ๆ
ราวกับว่าสีสันของเทศกาลปอยส่างลองนั้นโดดเด่นออกมาจากพื้นหลังสีหมอก เด่นเสียจนเราเกือบจะพูดได้ว่าเทศกาลนี้คุ้มค่าที่จะมาเยี่ยมชม แต่ก็อดนึกไม่ได้ว่าในเทศกาลที่อุ้มชูเด็ก ๆ และเติมเต็มฝันของพ่อแม่นี้จะสวยงามได้ขนาดไหนหากผู้มีอำนาจนึกคิดถึงชีวิตของผู้คนในพื้นที่
แม้อยากแนะนำให้ไปเยี่ยมชมเทศกาลใจจะขาด แต่ปัญหาฝุ่นควันจะยังคงครอบครองพื้นที่สนทนานี้ต่อไปจนกว่าจะได้รับการแก้ปัญหาที่ได้ผลในระยะยาว
“Will it actually happen?” The question sat in the back of everyone’s minds as we traveled up north to attend the Poy Sang Long festival. If you look at our photos and read what we’ve written, you’ll understand why.
This is the most physically demanding festival we’ve traveled to. With no direct flights from Bangkok to Mae Hong Son, we had to take a five-hour van ride from Chiang Mai, passing through beautiful natural scenery, the district of Pai, and countless scenic viewpoints. It sounds like a ‘slow life’ kind of journey and it should have been.
But there was nothing to see.
Poy Sang Long or what they called ‘Buad Look Kaew,’ takes place from late March through early April, which is Mae Hong Son’s low season. Here we’re faced with one of the ‘three smog heavy cities.’ Both locals from Chiang Mai and Mae Hong Son told us in one voice that this year the haze was thicker and lingered longer than any year before. Roadside signs lined the highway urging people to stop agricultural burning.
The stinging, itchy air made it impossible not to worry whether they would cancel the festival. If just traveling through this haze was this exhausting, what would it be like to parade through it for an entire day?
When we arrived at Wat Ban Nau Soi, everything became clear. The festival would go on. Not out of a sense of “well, we’ve already started,” but because this festival matters deeply to the people in the village. Poy Sang Long fulfills a parents dream, a child’s wish to be ordained alongside his friends, a community’s celebration, and preservation of local culture that is all too often forgotten.
Poy Sang Long tells the story that almost every Thai child learns in school, the life of Prince Siddratha in his final days before he encountered Samsara, or the cycle of existence, and left to become the Buddha.
The ‘Sang Long,’ boys roughly seven to nine years old, are dressed in fantastical finery and venerated by their family and friends. Their feet must never touch the ground, everything must be done for them by their attendants. It’s borderline uncomfortable, and perhaps that’s the point. It’s an experiential reflection of the Budda’s story that needed to be felt rather than understood.
It’s not only the Sang Long whose clothing dazzles. The grounds of this wooden temple were filled with people in richly varied silk sinh skirts. Some wore Thai fabrics familiar to us, paired with contemporary accessories like sunglasses, while many others wore local textiles from the region’s many ethnic traditions. Some are styled in recognizable local cut, others fashioned into suits.
“The ethnic groups of Mae Hong Son Province are Shan, Red Karan, Sgaw Karen, Padaung or Pa-O, Hmong, Lisu, and Lahu,” The abbot of Wat Ban Nai Noi, Phra Athikan Mueang Ajaaro, told us. “ Ethnicity doesn’t really matter here. What matters is which religion you follow.” He told us that before he became an abbot he was born and raised in Shan State, where he had witnessed this same festival for some twenty years ago. Until now, he said, the festival has barely changed except for one thing - the number of Sang Long has dwindled.
“In earlier years there were almost a hundred,” one police officer helping lead the procession told us. This year, Sang Long and Chang Long (Older boys who join the ordination) together numbered only 22. When asked why the numbers have fallen so much, the answers varied.
The abbot cited several factors including more education options and lifestyles, and the temple is no longer as potent in daily life as it used to be. And for those who want to be ordained, there is a simpler and less expensive way available. (From asking around, a Poy Sang Long ordination can cost a family well over 100,000 baht.)
“There are fewer than previous years partly because fewer children are being born,” said Kae, one of Sang Long's older sisters. She was born and raised in Mae Hong Son but now works as a nurse in Chiang Mai. Every year when the festival comes around, she comes home. As a child she ran around playing with friends, but now she’s one of the supports, helping organize the event, decorate the house, and manage finances.
This remote festival is feeling the pressure of the modern era’s compounding crises like falling birth rates globally, the arrival of a ‘convenient lifestyle’ that while comfortably, quietly erodes cultural traditions over time. And the region’s worsening air quality means that many who would otherwise attend simply cannot. The haze had reached levels that are genuinely dangerous for anyone.
The smoke doesn’t arise from a single controllable cause, and it cannot be solved by simply saying “no more burning.” It requires measures developed jointly between authorities and local communities and solutions at the systematic and policy level, rather than blame placed on the locals. People who, even while laughing and celebrating through the festival, know full well that this haze is hurting them.
And yet, despite the obstacles, Poy Sang Long endures.
Of all the festivals the FLIB team has documented so far, Poy Sang Long may be the most “unadorned.” It follows its traditional form closely, without most modernization, and runs entirely on the hands of village people who do everything without fanfare. However, remain open to welcoming outsiders like us to join in, share a meal, with almost no questions asked.
The colors of Poy Sang Long stand out so vividly against the grey, smoky backdrop that we want to say it’s worth visiting regardless. But we can’t help thinking how much more beautiful this celebration, one that lifts children up and fulfills the dreams of parents, could be. If only those in power would stop to think about the lives of people who live here.
As much as we want to wholeheartedly recommend visiting this festival, the smog problem will continue to occupy the conversation until it receives a solution that actually works and lasts.
#FLIBSIDE003
#FLIBFOLKS003